Kişisel Sigorta Seçimleri Rehberi

Sorunun tanımı: sigorta bir ürün değil, bir risk transferi kararıdır

Sigorta konuşulurken yapılan en yaygın hata, poliçeleri "iyi–kötü" ekseninde karşılaştırmaktır. Oysa poliçe, bilançonuzda taşıyamayacağınız bir riski prim karşılığında başkasına devretme aracıdır. Dolayısıyla hangi sigorta poliçesine ihtiyacım var sorusunun cevabı üründe değil, kendi finansal tablonuzda saklıdır: nakit rezerviniz, gelirinize bağımlı kişi sayısı, borç yükünüz ve varlıklarınızın yoğunlaştığı kalemler.

Pratik bir filtre olarak üç soru işinizi kolaylaştırır:

Olasılık: Bu olay hayatımda gerçekleşme ihtimali düşük mü, orta mı?
Şiddet: Gerçekleşirse maliyeti aylık bütçemi mi sarsar, yoksa yıllarca sürecek bir yıkım mı yaratır?
Alternatif kaynak: Acil durum fonum bu maliyeti karşılar mı?

Kural nettir: düşük olasılıklı ama yüksek şiddetli riskler sigortalanır; yüksek olasılıklı ama düşük şiddetli riskler ise nakit rezervden karşılanır. Diş dolgusu için poliçe aramak, çatınızın çökmesini kendi cebinizden karşılamayı planlamak kadar mantıksızdır. Bu yüzden sigorta planlaması, acil durum fonu oluşturma ve bütçe kurma adımlarından sonra gelir; öncesinde değil.

Ana kategorilerin karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, kategorileri "korunan varlık" mantığıyla sıralar. Prim seviyeleri mutlak tutar değil, aynı gelir düzeyindeki bir kişi için göreli ağırlıklardır.

Poliçe türü	Korunan varlık	Riskin şiddeti	Göreli prim yükü	Kimin için kritik
Tamamlayıcı / özel sağlık	Nakit akışı ve tasarruf	Orta–yüksek	Orta	Kronik riski olan, rezervi zayıf olan herkes
Vadeli (term) hayat	Bakmakla yükümlü olduğunuz kişilerin geliri	Çok yüksek	Düşük	Çocuklu aileler, konut kredisi borçluları
Birikimli / yatırım bağlantılı hayat	Kısmen koruma, kısmen birikim	Çok yüksek	Yüksek	Vergi/miras planlaması özel olan sınırlı kesim
Ferdi kaza / maluliyet	Çalışma kapasiteniz	Yüksek	Düşük–orta	Serbest çalışanlar, tek gelirli haneler
Konut (yapı + eşya)	En büyük tek varlığınız	Çok yüksek	Düşük	Ev sahipleri; kiracılar için eşya teminatı
Kasko / trafik	Araç ve üçüncü şahıs sorumluluğu	Orta–yüksek	Orta–yüksek	Aracın değeri yıllık gelirin önemli kısmıysa
Sorumluluk sigortaları	Tüm net varlığınız	Çok yüksek	Düşük	Hekim, mühendis, işletme sahibi gibi meslekler

Hayat sigortasında vadeli mi, birikimli mi?

Bu, kişisel finansın en çok tartışılan karşılaştırmalarından biridir. Vadeli hayat sigortası saf korumadır: belirli bir süre ve teminat için düşük prim ödersiniz, süre sonunda geri ödeme almazsınız. Birikimli ürünler koruma ile yatırımı birleştirir; ancak yönetim ve komisyon katmanları nedeniyle aynı teminat için ödediğiniz prim belirgin biçimde artar.

Kriter	Vadeli hayat	Birikimli hayat
Aynı teminat için prim	En düşük	Kat kat yüksek
Maliyet şeffaflığı	Yüksek	Düşük (katmanlı kesintiler)
Erken çıkışta kayıp	Yok (prim durur)	İlk yıllarda ciddi
Getiri kontrolü	Ayrı yatırımda sizde	Ürün yapısına bağlı

Orta düzey bilgiye sahip bir okur için pratik yol genellikle şudur: korumayı ucuza al, yatırımı ayrı yürüt. Vadeli poliçe ile teminatı sağlayıp, aradaki prim farkını emeklilik planınıza veya endeks temelli bir portföye yönlendirmek, maliyet yapısını sizin lehinize çevirir. Yatırım araçlarının getiri–risk karşılaştırmasına ve emeklilik adımlarına ayrılmış rehberler bu ayrımı derinleştirmek için iyi bir başlangıçtır.

Teminat tutarını nasıl hesaplarsınız?

"Ne kadar" sorusu "hangisi" sorusundan daha kritiktir; çünkü yetersiz teminat, primi boşa harcanmış bir maliyete dönüştürür.

Hayat sigortası: Kalan konut kredisi + diğer borçlar + (yıllık net gelirin bakmakla yükümlü olduğunuz kişilerin ihtiyaç duyacağı yıl sayısı ile çarpımı) + eğitim hedefleri − mevcut likit varlıklar. Örnek olarak; 400.000 TL kredi borcu, yıllık 300.000 TL gelir ve 8 yıllık ihtiyaç varsayımı yaklaşık 2,8 milyon TL'lik bir teminat aralığı işaret eder.
Konut: Piyasa fiyatı değil, yeniden inşa maliyeti esas alınır. Eksik sigorta durumunda tazminatın oranlı düşmesi (eksik sigorta uygulaması) en sık yaşanan hayal kır